Wat is Social Return on Investment (SROI)?

Social Return on Investment (SROI methode voor maatschappelijke waarde) is een methode om de maatschappelijke waarde van een investering te meten en uit te drukken in een verhouding tussen de geïnvesteerde middelen en de gecreëerde sociale, maatschappelijke en economische impact. Anders dan traditionele financiële rendementsmethoden kijkt SROI verder dan winst of kostenbesparing: het brengt ook de waarde in kaart die niet direct op een factuur verschijnt. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over SROI, van de berekening tot de praktische relevantie voor HR- en salarisadministratie.

Hoe verschilt SROI van traditionele ROI?

SROI verschilt van traditionele ROI doordat het naast financieel rendement ook sociale en maatschappelijke uitkomsten meeneemt in de berekening. Traditionele ROI meet uitsluitend het financiële rendement van een investering: wat kost iets, en wat levert het in euro’s op? SROI voegt daar een extra dimensie aan toe door ook te vragen: welke waarde creëert deze investering voor mensen en de samenleving?

Bij een traditionele ROI-berekening tellen alleen de directe financiële opbrengsten mee, zoals omzetgroei of kostenbesparing. SROI gaat verder en kwantificeert ook uitkomsten zoals verbeterde arbeidsparticipatie, verminderde uitkeringsafhankelijkheid of hogere welzijnsscores bij medewerkers. Die uitkomsten worden vervolgens omgezet in een monetaire waarde, zodat ze vergelijkbaar worden met de investering.

Een praktisch voorbeeld: een bedrijf dat mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst neemt, investeert in begeleiding en opleiding. De traditionele ROI kijkt alleen naar de loonkosten versus de productiviteitsopbrengst. SROI telt daar ook de maatschappelijke besparing bij op, zoals lagere uitkeringslasten voor de overheid en de persoonlijke ontwikkeling van de medewerker. Het resultaat is een completer beeld van de werkelijke waarde van die investering.

Welke elementen worden meegenomen in een SROI-berekening?

Een SROI-berekening neemt vier typen elementen mee: de investering (inputs), de activiteiten (outputs), de directe uitkomsten (outcomes) en de bredere maatschappelijke impact. Elk element wordt zo concreet mogelijk gemaakt en, waar mogelijk, omgezet in een monetaire waarde om de verhouding te kunnen berekenen.

De belangrijkste elementen op een rij:

• Inputs: de middelen die worden ingezet, zoals geld, tijd en personeel
• Outputs: de directe, meetbare resultaten van de activiteiten, zoals het aantal geplaatste medewerkers
• Outcomes: de veranderingen die optreden bij de betrokkenen, zoals een hogere zelfredzaamheid of betere gezondheid
• Impact: het deel van de outcomes dat daadwerkelijk aan de investering toe te schrijven is, na aftrek van wat ook zonder de interventie zou zijn gebeurd
• Deadweight: de uitkomsten die ook zonder de investering zouden zijn opgetreden
• Attribution: het aandeel van de impact dat aan andere partijen toebehoort
• Displacement: de negatieve effecten elders die de positieve impact gedeeltelijk tenietdoen

Door al deze elementen mee te wegen, geeft SROI een genuanceerder en eerlijker beeld van de werkelijke maatschappelijke waarde dan een eenvoudige kosten-batenanalyse.

Hoe wordt SROI berekend in de praktijk?

SROI wordt berekend door de totale maatschappelijke waarde van de outcomes te delen door de totale investering. Het resultaat is een ratio: een SROI van 3:1 betekent dat elke geïnvesteerde euro drie euro aan maatschappelijke waarde oplevert. De berekening volgt een gestructureerd proces van zes stappen.

1. Scope bepalen: stel vast welke activiteiten en stakeholders je meeneemt in de analyse
2. Stakeholders in kaart brengen: identificeer wie invloed ondervindt van de activiteiten
3. Outcomes meten: verzamel data over de veranderingen die optreden bij de stakeholders
4. Monetariseren: ken een financiële waarde toe aan elke outcome, op basis van vergelijkbare marktwaarden of proxy-indicatoren
5. Impact berekenen: pas correcties toe voor deadweight, attribution en displacement
6. SROI-ratio berekenen: deel de totale gecorrigeerde waarde door de totale investering

In de praktijk is stap vier, het monetariseren van sociale uitkomsten, het meest uitdagend. Organisaties gebruiken hiervoor zogenoemde financiële proxies: vergelijkbare waarden uit bestaande onderzoeken of marktprijzen. Zo kan de waarde van een vermeden uitkeringsjaar worden uitgedrukt in de gemiddelde jaarlijkse uitkeringskosten voor de overheid.

Wanneer is SROI relevant voor HR- en salarisadministratie?

SROI is relevant voor HR- en salarisadministratie zodra een organisatie werkt met social return-verplichtingen, zoals bij overheidsopdrachten, of wanneer maatschappelijk verantwoord ondernemen een meetbaar onderdeel is van het personeelsbeleid. In die gevallen moet de HR-afdeling aantonen welke medewerkers tot de SROI-doelgroep behoren en wat hun bijdrage is aan de verplichting.

Bij aanbestedingen leggen decentrale overheden, zoals gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat, leveranciers een social return-verplichting op. Een deel van de opdrachtsom moet worden geïnvesteerd in de arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, zoals langdurig werkzoekenden, jongeren zonder startkwalificatie of gedeeltelijk arbeidsongeschikten. De HR- en salarisadministratie speelt een directe rol bij het bijhouden van welke medewerkers tot deze doelgroep behoren en het aanleveren van de benodigde rapportages.

Daarnaast is SROI relevant voor organisaties die zelf hoge eisen stellen aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Door de sociale impact van het personeelsbeleid te meten en te rapporteren, kunnen zij intern en extern verantwoording afleggen over de bijdrage aan een inclusieve arbeidsmarkt.

Wat zijn de beperkingen van de SROI-methode?

De grootste beperking van SROI is de subjectiviteit bij het toekennen van monetaire waarden aan sociale uitkomsten. Omdat er geen universele prijslijst bestaat voor maatschappelijke effecten, kunnen twee organisaties met vergelijkbare activiteiten tot sterk uiteenlopende SROI-ratio’s komen, afhankelijk van de gekozen proxies en aannames.

Andere relevante beperkingen zijn:

• Dataverzameling: het meten van sociale uitkomsten vereist structurele monitoring en vraagt tijd en middelen van de organisatie
• Causaliteit: het is moeilijk te bewijzen dat een positieve uitkomst uitsluitend het gevolg is van de investering en niet van andere factoren
• Vergelijkbaarheid: doordat organisaties verschillende proxies gebruiken, zijn SROI-scores onderling moeilijk te vergelijken
• Risico op overschatting: zonder correcties voor deadweight en attribution kan de maatschappelijke waarde te hoog worden ingeschat

SROI is daarmee een nuttig instrument voor interne sturing en verantwoording, maar minder geschikt als objectieve benchmark tussen organisaties. De methode werkt het best wanneer zij consistent en transparant wordt toegepast, met duidelijke documentatie van de gehanteerde aannames.

Welke tools en standaarden bestaan er voor SROI-meting?

De meest gebruikte standaard voor SROI-meting is het raamwerk van Social Value International, dat de methodologie beschrijft in het SROI-handboek. Daarnaast bestaat in Nederland de Prestatieladder Socialer Ondernemen PSO keurmerk als erkend keurmerk voor organisaties die aantoonbaar bijdragen aan de arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen.

Het PSO-keurmerk kent drie treden, waarbij elke trede een hoger percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie vereist. Een PSO-certificering is twee jaar geldig en wordt vastgesteld via een externe audit door een certificerende instelling. Het PSO 30+ certificaat is een aanvullende erkenning voor organisaties die voldoen aan de kwantitatieve eisen van artikel 2.82 van de Aanbestedingswet, wat hen een voordeel geeft bij aanbestedingen van (semi)publieke opdrachtgevers.

Naast het PSO-keurmerk zijn er praktische tools beschikbaar voor de administratieve kant van SROI, zoals dashboards en rapportagesystemen die bijhouden welke medewerkers tot de doelgroep behoren en wat de voortgang is ten opzichte van de verplichting.

Hoe wij je helpen met SROI-verplichtingen

SROI-verplichtingen nakomen vraagt om nauwkeurige registratie, tijdige signalering en overzichtelijke rapportage. Wij ondersteunen organisaties bij elke stap van dit proces, zodat je altijd aan je verplichtingen voldoet en boetes of bijbetalingen voorkomt.

Wat wij voor je doen:

• We brengen bij elke nieuwe indiensttreding de uitkeringssituatie van de medewerker in kaart
• We signaleren al bij de poort of een nieuwe medewerker tot de SROI-doelgroep behoort en voeren deze direct op in de PSO
• We bieden een overzichtelijk dashboard en rapportages waarmee je de voortgang van je SROI-verplichting continu kunt volgen en bijsturen
• We koppelen naadloos met systemen zoals AFAS, zodat het proces geautomatiseerd en volledig in lijn met de geldende wet- en regelgeving verloopt
• We zorgen voor veilige dataverwerking binnen onze ISO 27001-gecertificeerde omgeving

Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen ontzorgen bij social return-verplichtingen? Neem contact op voor een persoonlijk gesprek en een gratis demo.