Welke sectoren krijgen het vaakst te maken met SROI?
Sectoren die werken met overheidsopdrachten krijgen het vaakst te maken met SROI-verplichtingen bij overheidsopdrachten. Denk aan bouw en infra, schoonmaak, beveiliging, zorg, logistiek en facilitaire dienstverlening. Dit zijn sectoren waar gemeenten, waterschappen en andere decentrale overheden regelmatig grote aanbestedingen uitzetten en daarbij een social return-verplichting opleggen aan hun leveranciers. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over SROI, van de sectoren waar het speelt tot de risico’s als je er niet aan voldoet.
In welke sectoren is SROI het vaakst verplicht?
SROI is het vaakst verplicht in sectoren die veel werken met overheidsopdrachten en aanbestedingen. Bouw en infra, schoonmaak, beveiliging, zorg, logistiek, catering en facilitaire dienstverlening zijn de sectoren waar social return-verplichtingen het meest voorkomen. Gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat leggen deze verplichtingen op aan de bedrijven die hun opdrachten uitvoeren.
Binnen de zorgsector zien we SROI steeds vaker opduiken, zeker bij grotere instellingen die zelf inkopen bij leveranciers en daarbij maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in het vaandel hebben staan. Ook in de kinderopvang, het onderwijs en de retail groeit de aandacht voor social return, al is de verplichting daar minder vaak wettelijk verankerd via aanbestedingen.
Bedrijven in de schoonmaak en beveiliging zijn historisch gezien de sectoren waar SROI het sterkst leeft. Dit heeft te maken met de arbeidsintensieve aard van het werk, de grote personeelsstromen en de directe link met gemeentelijke aanbestedingen. Securitas is een goed voorbeeld van een organisatie in de beveiligingssector die actief inzet op het inzichtelijk maken van SROI bij alle nieuwe indiensttredingen.
Waarom schrijven overheden SROI voor bij aanbestedingen?
Overheden schrijven SROI voor bij aanbestedingen omdat ze de inkoopmacht van de overheid willen inzetten voor maatschappelijke doelen. Door leveranciers te verplichten een deel van de opdrachtsom te investeren in mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, stimuleren gemeenten en andere overheden arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen zonder daar extra subsidiebudget voor nodig te hebben.
De gedachte achter SROI is dat overheidsopdrachten niet alleen economische waarde moeten opleveren, maar ook bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Langdurig werkzoekenden, mensen met een arbeidsbeperking, jongeren zonder startkwalificatie en mensen met een uitkering krijgen zo een concrete kans om werkervaring op te doen bij een bedrijf dat een overheidsopdracht uitvoert.
Decentrale overheden zoals gemeenten hebben bovendien een eigen belang bij het terugdringen van uitkeringsafhankelijkheid. Elke persoon die via SROI aan het werk gaat, betekent minder druk op de sociale zekerheid en meer belastinginkomsten. SROI is daarmee een instrument dat economische en sociale doelen combineert binnen het aanbestedingsproces.
Wat telt mee als SROI-prestatie bij een aanbesteding?
Bij een aanbesteding tellen verschillende vormen van inzet mee als SROI-prestatie. De meest voorkomende zijn het aannemen van mensen met een uitkering, het bieden van werk aan mensen met een arbeidsbeperking, het aanbieden van stageplekken aan jongeren met minder kansen op de arbeidsmarkt, en het inkopen van producten of diensten bij sociale ondernemingen.
Welke vormen precies meetellen en hoe zwaar ze wegen, verschilt per opdrachtgever en per aanbesteding. Sommige gemeenten hanteren een brede definitie waarbij ook leerwerktrajecten, detacheringen vanuit een sociale werkplaats en werkervaringsplaatsen worden meegeteld. Andere opdrachtgevers stellen strengere eisen en accepteren alleen directe arbeidscontracten met mensen uit de SROI-doelgroep.
De SROI-doelgroep bestaat in de meeste gevallen uit mensen die langdurig werkloos zijn, een WW- of bijstandsuitkering ontvangen, gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn of jongeren zijn zonder startkwalificatie. Het is belangrijk om bij elke aanbesteding goed te lezen welke doelgroepen de opdrachtgever erkent en welke wegingsfactoren er gelden, want dit heeft direct invloed op hoe je je SROI-verplichting kunt invullen.
Hoe hoog is de SROI-norm die organisaties moeten halen?
De meest gehanteerde SROI-norm bij aanbestedingen is vijf procent van de opdrachtsom. Dit betekent dat een opdrachtnemer vijf procent van de totale contractwaarde moet investeren in de inzet van mensen uit de SROI-doelgroep. Deze norm is niet wettelijk vastgelegd op nationaal niveau, maar is in de praktijk de standaard die de meeste gemeenten en andere overheden hanteren.
De hoogte van de norm kan per opdrachtgever verschillen. Sommige gemeenten hanteren een norm van twee of drie procent, terwijl andere opdrachtgevers hogere eisen stellen, zeker bij grote opdrachten in sectoren met veel arbeidsplaatsen. Bij Rijkswaterstaat en waterschappen gelden soms specifieke normen die zijn afgestemd op de aard van de opdracht.
Naast de procentuele norm speelt ook de PSO-Prestatieladder Socialer Ondernemen een rol. Organisaties met een PSO-certificering kunnen daarmee aantonen dat ze structureel investeren in de arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen. Het PSO 30+-certificaat is specifiek ontwikkeld voor organisaties die minimaal voldoen aan de kwantitatieve eisen van artikel 2.82 van de Aanbestedingswet, waarmee opdrachtgevers opdrachten kunnen voorbehouden aan ondernemingen die zich richten op arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen.
Welke risico’s lopen organisaties als ze SROI niet nakomen?
Organisaties die hun SROI-verplichting niet nakomen, riskeren financiële sancties. De meest voorkomende consequentie is dat de opdrachtgever een boete of een extra bijbetaling oplegt ter hoogte van het niet-gerealiseerde SROI-bedrag. In ernstige gevallen kan het niet nakomen van de verplichting leiden tot contractbreuk of uitsluiting van toekomstige aanbestedingen.
Naast de directe financiële risico’s zijn er ook reputatierisico’s. Overheden publiceren steeds vaker de resultaten van SROI-verplichtingen en houden bij welke leveranciers hun afspraken nakomen. Een organisatie die structureel tekortschiet, kan daardoor minder kans maken bij nieuwe aanbestedingen, zelfs als de prijs en kwaliteit van het aanbod concurrerend zijn.
Een ander risico is het gebrek aan inzicht in de eigen situatie. Veel organisaties weten pas laat in het jaar dat ze hun SROI-norm niet gaan halen, waardoor er te weinig tijd is om bij te sturen. Dit is een administratief risico dat je kunt voorkomen door de voortgang continu te monitoren en al bij indiensttreding de achtergrond van nieuwe medewerkers in kaart te brengen.
Hoe kunnen organisaties SROI-verplichtingen efficiënt bijhouden?
Organisaties kunnen SROI-verplichtingen efficiënt bijhouden door de uitkeringssituatie van nieuwe medewerkers al bij indiensttreding te registreren en dit proces te automatiseren. Handmatige controles achteraf kosten veel tijd en leiden tot fouten. Door SROI-monitoring te integreren in het onboardingproces heb je altijd actueel inzicht in je voortgang en kun je op tijd bijsturen.
Praktisch betekent dit dat je bij elke nieuwe indiensttreding controleert of de medewerker tot de SROI-doelgroep behoort, dit vastlegt in een overzichtelijk systeem en de gegevens gebruikt voor rapportages richting de opdrachtgever. Een dashboard dat de voortgang bijhoudt ten opzichte van de norm geeft je op elk moment inzicht in hoeveel SROI-waarde je al hebt gerealiseerd en hoeveel er nog nodig is.
Hoe wij je helpen met SROI-verplichtingen
Wij ondersteunen organisaties volledig bij het naleven van hun SROI-verplichting, van de eerste indiensttreding tot de eindrapportage richting de opdrachtgever. Ons platform brengt bij elke nieuwe medewerker automatisch de uitkeringssituatie in kaart, zodat je direct weet of iemand tot de SROI-doelgroep behoort. Omdat we dit al bij de poort signaleren, kunnen medewerkers direct worden opgevoerd in de PSO.
Wat we concreet voor je doen:
- Automatisch in kaart brengen van de achtergrond en uitkeringssituatie van nieuwe medewerkers bij indiensttreding
- Overzichtelijk dashboard waarmee je de voortgang van je SROI-verplichting continu monitort
- Rapportages die je direct kunt gebruiken voor je administratie en voor verantwoording richting de opdrachtgever
- Naadloze koppeling met systemen zoals AFAS, zodat gegevens automatisch worden gesynchroniseerd
- ISO 27001-gecertificeerde verwerking van gevoelige persoonsgegevens, volledig in lijn met de AVG
Zo voorkom je boetes en bijbetalingen, houd je de administratie bij zonder extra handwerk en weet je altijd waar je staat. Wil je zien hoe dit werkt in de praktijk? Neem contact met ons op voor een persoonlijk gesprek en een gratis demo.