Wat is het verschil tussen social return en sociaal ondernemen?

Social return en sociaal ondernemen zijn twee verschillende concepten die elkaar wel kunnen versterken. Social return is een concrete verplichting die voortkomt uit overheidsopdrachten: een percentage van de opdrachtsom wordt geïnvesteerd in mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Sociaal ondernemen is een bredere bedrijfsfilosofie waarbij maatschappelijke impact een structureel onderdeel is van de bedrijfsstrategie. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over beide begrippen en leggen we uit hoe je ze slim kunt combineren.

Wat houdt social return precies in voor werkgevers?

Social return is een verplichting die werkgevers opgelegd krijgen bij het uitvoeren van overheidsopdrachten. Een deel van de opdrachtsom, uitgedrukt als een percentage, moet worden geïnvesteerd in maatschappelijke waarde. Dit gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een kans te geven binnen de organisatie, zolang de opdracht loopt.

De doelgroep voor social return en SROI-verplichtingen, ook wel SROI-doelgroep genoemd, bestaat uit mensen die moeite hebben om regulier werk te vinden. Denk aan langdurig werkzoekenden, jongeren zonder startkwalificatie, mensen met een arbeidsbeperking of personen met een uitkering die al geruime tijd buiten het arbeidsproces staan.

Decentrale overheden zoals gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat leggen deze social return-verplichting op aan hun leveranciers. De gedachte is dat publieke inkoop een hefboom kan zijn voor een inclusievere arbeidsmarkt. Als werkgever ben je dus niet alleen verantwoordelijk voor het uitvoeren van de opdracht, maar ook voor het aantoonbaar bijdragen aan de arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen.

Voldoe je niet aan de SROI-verplichting, dan riskeer je financiële consequenties: bedragen die je zelf moet bijbetalen of boetes die worden opgelegd door de opdrachtgever.

Wat is sociaal ondernemen en hoe verschilt het van social return?

Sociaal ondernemen is een bedrijfsfilosofie waarbij maatschappelijke impact bewust en structureel wordt verweven in de bedrijfsvoering. Het verschil met social return is dat sociaal ondernemen vrijwillig is en niet gebonden aan een specifieke opdracht of contractverplichting. Waar social return een meetbare prestatie-eis is, is sociaal ondernemen een strategische keuze.

Een sociaal ondernemer stelt maatschappelijke doelen op gelijke voet met financiële doelen. Dit kan betekenen dat een organisatie actief mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie in dienst neemt, ook zonder dat een opdrachtgever dit vereist. Het kan ook gaan om duurzame inkoop, eerlijke beloning of het terugploegen van winst in sociale projecten.

De Prestatieladder Socialer Ondernemen en PSO-certificering, ook bekend als PSO, is een erkend keurmerk dat organisaties helpt hun sociale bijdrage te meten en te certificeren. De PSO kent drie treden, waarbij het percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie bepaalt op welk niveau een organisatie scoort. Een PSO-certificering is twee jaar geldig en wordt vastgesteld via een externe audit.

Het belangrijkste onderscheid: social return is een contractuele verplichting die tijdelijk is en gekoppeld aan een specifieke opdracht. Sociaal ondernemen is een permanente bedrijfskeuze die de hele organisatie raakt.

Wanneer is social return verplicht en wanneer niet?

Social return is verplicht wanneer je als organisatie een overheidsopdracht uitvoert waarbij de opdrachtgever een SROI-eis heeft opgenomen in het contract. Dit is niet bij elke aanbesteding het geval, maar het komt steeds vaker voor bij opdrachten van gemeenten, provincies, waterschappen en rijksoverheidsinstanties.

De verplichting geldt voor de duur van de opdracht. Zodra het contract afloopt, vervalt ook de formele SROI-verplichting voor die specifieke opdracht. Wel kan een nieuwe opdracht opnieuw een social return-eis bevatten.

Social return is niet verplicht wanneer:

• Je uitsluitend werkt voor private opdrachtgevers zonder maatschappelijke inkoopvereisten
• De aanbesteding geen SROI-clausule bevat
• De opdrachtwaarde onder de drempelwaarde valt waarbij social return wordt toegepast

Organisaties kunnen er ook voor kiezen om zelf SROI-eisen te stellen, los van een opdrachtgever. Dit is het geval wanneer maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog op de agenda staat en de organisatie haar sociale impact wil aantonen, bijvoorbeeld richting stakeholders of in het kader van een PSO-certificering.

Hoe tellen social return-inspanningen mee in de administratie?

Social return-inspanningen worden bijgehouden via een gestructureerde administratie die aantoont welke medewerkers uit de SROI-doelgroep in dienst zijn genomen en hoeveel uren zij hebben gewerkt gedurende de looptijd van de opdracht. De opdrachtgever verwacht periodieke rapportages als bewijs dat aan de verplichting wordt voldaan.

Voor een correcte administratie is het belangrijk om bij indiensttreding al te weten wat de achtergrond is van een nieuwe medewerker. Heeft iemand een uitkering ontvangen? Staat iemand geregistreerd als langdurig werkzoekende? Deze informatie bepaalt of een medewerker meetelt voor de SROI-berekening.

Naast de SROI-administratie speelt de PSO een rol. De directe sociale bijdrage, het percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie dat werkzaam is bij een organisatie, is de kern van de PSO-meting. Verschillende doelgroepen hebben daarbij verschillende wegingsfactoren, wat betekent dat niet elke medewerker even zwaar telt in de berekening.

Een goede administratie vraagt om actuele gegevens, tijdige signalering bij nieuwe instroom en een overzichtelijk systeem om voortgang bij te houden. Zonder dat loop je het risico dat inspanningen niet worden meegeteld of dat je bij een controle niet kunt aantonen dat je aan de verplichting voldoet.

Welke werkgeversvoordelen zijn gekoppeld aan social return?

Werkgevers die actief invulling geven aan social return en sociaal ondernemen kunnen aanspraak maken op verschillende werkgeversvoordelen. Deze voordelen zijn zowel financieel als strategisch van aard en maken de investering in mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aantrekkelijker.

Financiële voordelen die relevant zijn:

• Loonkostensubsidie: voor medewerkers die niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen door een arbeidsbeperking
• No-riskpolis: beschermt werkgevers tegen loondoorbetalingsrisico bij ziekte van medewerkers uit de doelgroep
• Premiekortingen: bij het in dienst nemen van mensen met een WW- of arbeidsongeschiktheidsuitkering
• Subsidies vanuit gemeenten: voor begeleiding en werkplekaanpassingen

Strategische voordelen zijn minstens zo relevant. Een PSO-certificering vergroot je kansen bij aanbestedingen, omdat (semi)publieke opdrachtgevers opdrachten mogen voorbehouden aan organisaties die aantoonbaar bijdragen aan arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen. Het PSO 30+-certificaat is specifiek ontwikkeld voor organisaties die voldoen aan de kwantitatieve eisen van artikel 2.82 van de Aanbestedingswet.

Daarnaast versterkt een aantoonbaar sociaal beleid je reputatie als werkgever, wat bijdraagt aan het aantrekken van talent en het versterken van relaties met opdrachtgevers en partners.

Hoe combineer je social return en sociaal ondernemen strategisch?

Social return en sociaal ondernemen combineer je strategisch door de verplichte SROI-inspanningen te verankeren in een bredere sociale bedrijfsstrategie. In plaats van social return te behandelen als een administratieve last per opdracht, gebruik je het als bouwsteen voor een structureel inclusief personeelsbeleid.

Een praktische aanpak:

1. Breng je instroom in kaart: Weet bij elke nieuwe medewerker of deze tot een SROI-doelgroep behoort. Dit maakt het mogelijk om zowel aan contractverplichtingen te voldoen als voortgang op PSO-niveau bij te houden.
2. Streef naar een PSO-certificering: Dit geeft je een objectieve meting van je sociale bijdrage en versterkt je positie bij aanbestedingen.
3. Maak gebruik van beschikbare werkgeversvoordelen: Koppel je sociale inspanningen aan de financiële regelingen die beschikbaar zijn, zodat de investering ook economisch rendeert.
4. Rapporteer structureel: Houd je administratie actueel en zorg dat je op elk moment kunt aantonen wat je bijdrage is, zowel richting opdrachtgevers als intern.

De combinatie werkt het beste wanneer HR, financiën en inkoop samenwerken. Social return raakt immers zowel de personeelsadministratie als de financiële verantwoording en de aanbestedingsstrategie.

Hoe wij je helpen met social return en SROI-administratie

Wij ondersteunen organisaties volledig bij het naleven van hun SROI-verplichtingen en het realiseren van de bijbehorende werkgeversvoordelen. Ons platform koppelt direct met je HR- en salarisadministratie, zodat we al bij indiensttreding weten wat de achtergrond is van nieuwe medewerkers. Zo kunnen zij direct worden opgevoerd in de PSO en tellen hun uren meteen mee voor je SROI-berekening.

Wat we concreet voor je doen:

• Automatisch in kaart brengen van de (uitkerings)situatie van nieuwe medewerkers
• Overzichtelijke dashboards en rapportages voor je SROI-administratie
• Directe signalering bij indiensttreding, zodat je nooit een kans mist
• Naadloze koppelingen met systemen zoals AFAS voor een geautomatiseerde verwerking
• Veilige dataverwerking conform ISO 27001 en AVG

Zo voorkom je boetes, mis je geen werkgeversvoordelen en houd je je administratie altijd op orde. Wil je zien hoe dit werkt in de praktijk? Neem contact op voor een gesprek voor een persoonlijk gesprek en een gratis demo.