Waarom vragen lokale en andere (semi-)overheden hun leveranciers om SROI?

Lokale en andere (semi-)overheden vragen hun leveranciers om SROI omdat zij maatschappelijke waarde willen koppelen aan de opdrachten die zij verstrekken. Door een social return-verplichting op te nemen in aanbestedingen, zorgen overheden ervoor dat publieke middelen niet alleen een product of dienst opleveren, maar ook bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over SROI voor leveranciers.

Wat houdt SROI precies in voor leveranciers?

SROI, ofwel Social Return on Investment, is een verplichting die overheden opleggen aan leveranciers bij aanbestedingen. Leveranciers moeten een deel van de opdrachtsom investeren in maatschappelijke waarde, concreet door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een (ontwikkel)kans te bieden binnen hun organisatie gedurende de looptijd van de opdracht.

De SROI-doelgroep bestaat uit mensen die om uiteenlopende redenen moeilijk aan werk komen. Denk aan langdurig werkzoekenden, jongeren zonder startkwalificatie, gedeeltelijk arbeidsongeschikten en mensen met een uitkering die al langere tijd buiten het arbeidsproces staan. Door deze groep actief in te zetten, levert een leverancier een directe sociale bijdrage aan de samenleving.

In de praktijk wordt SROI uitgedrukt als een percentage van de aanneemsom. Een opdrachtgever kan bijvoorbeeld bepalen dat 5% van de opdrachtwaarde moet worden ingezet voor social return-activiteiten. Hoe een leverancier die investering invult, kan variëren: van het in dienst nemen van mensen uit de doelgroep tot het bieden van stages, werkervaringsplaatsen of opleidingstrajecten.

Waarom stellen overheden SROI als eis bij aanbestedingen?

Overheden stellen SROI als eis bij aanbestedingen omdat zij een dubbele doelstelling willen realiseren: publieke middelen effectief inzetten én tegelijkertijd bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Aanbestedingen vertegenwoordigen grote geldsommen, en door social return te koppelen aan die opdrachten kunnen overheden hun maatschappelijke impact vergroten zonder extra budget vrij te maken.

Daarnaast sluit SROI aan bij het bredere beleid rondom duurzaam inkopen. Gemeenten, waterschappen en andere (semi-)overheden staan onder toenemende druk om maatschappelijk verantwoord te handelen. SROI is een concreet instrument om dat beleid te vertalen naar de dagelijkse inkooppraktijk. Het verplicht leveranciers om actief bij te dragen aan de participatiedoelstellingen die de overheid zichzelf heeft gesteld.

Tot slot speelt wetgeving een rol. De Aanbestedingswet biedt (semi-)publieke opdrachtgevers de mogelijkheid om opdrachten voor te behouden aan organisaties die zich specifiek richten op arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen, zoals vastgelegd in artikel 2.82. SROI-eisen sluiten hier naadloos op aan en geven overheden een juridisch onderbouwde basis om maatschappelijke waarde te eisen van hun leveranciers.

Welke organisaties zijn verplicht om SROI te vragen?

Decentrale overheden zoals gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties als Rijkswaterstaat zijn de voornaamste partijen die SROI als eis stellen bij aanbestedingen. Zij vallen onder de categorie (semi-)publieke opdrachtgevers en hebben op grond van de Aanbestedingswet de bevoegdheid én in veel gevallen de beleidsmatige verplichting om social return te integreren in hun inkoopbeleid.

Naast overheden kiezen ook steeds meer semipublieke organisaties, zoals woningcorporaties, zorginstellingen en onderwijsinstellingen, ervoor om SROI-eisen op te nemen in hun aanbestedingen. Dit is niet altijd wettelijk verplicht, maar past bij hun maatschappelijke rol en de verwachtingen van hun stakeholders.

Bedrijven in de private sector kunnen bovendien zelf SROI-eisen stellen, ook zonder overheidsopdracht. Wanneer maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in het vaandel staat, kiezen organisaties er vrijwillig voor om social return te integreren in hun inkoopbeleid en leveranciersrelaties. In dat geval is SROI een strategische keuze in plaats van een wettelijke verplichting.

Hoe wordt SROI-prestatie gemeten en verantwoord?

SROI-prestatie wordt gemeten door bij te houden hoeveel mensen uit de doelgroep een leverancier heeft ingezet tijdens de uitvoering van een overheidsopdracht, afgezet tegen de afgesproken social return-verplichting. De verantwoording verloopt via rapportages die de leverancier periodiek aanlevert aan de opdrachtgever, met onderbouwing van de ingezette personen en hun achtergrond.

Voor de meting zijn twee elementen belangrijk: de kwantiteit en de kwaliteit van de inzet. Kwantitatief gaat het om het aantal uren of fte dat mensen uit de doelgroep hebben gewerkt. Kwalitatief kijkt de opdrachtgever naar de aard van de werkzaamheden en de ontwikkelmogelijkheden die zijn geboden. Sommige opdrachtgevers hanteren wegingsfactoren per doelgroep, waarbij mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zwaarder meetellen.

De PSO, de Prestatieladder Socialer Ondernemen, speelt hierbij een ondersteunende rol. Een PSO-certificering toont aan welk niveau van sociaal ondernemen een organisatie heeft bereikt. Een PSO-audit, uitgevoerd door een certificerende instantie, stelt vast of een organisatie voldoet aan de kwantitatieve en kwalitatieve criteria. Een PSO-certificaat is twee jaar geldig en geeft leveranciers een objectief bewijs van hun sociale prestaties richting opdrachtgevers.

Wat zijn de gevolgen als een leverancier niet aan SROI voldoet?

Als een leverancier niet voldoet aan de SROI-verplichting, kan de opdrachtgever financiële consequenties opleggen. In de meeste gevallen betekent dit dat de leverancier het niet-gerealiseerde deel van de social return-verplichting alsnog moet compenseren, bijvoorbeeld door een bedrag te storten in een sociaal fonds dat de opdrachtgever beheert.

Naast financiële gevolgen kan het niet naleven van SROI-verplichtingen ook reputatieschade opleveren. Overheden publiceren steeds vaker informatie over de prestaties van leveranciers op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Een leverancier die structureel tekortschiet, loopt het risico om bij toekomstige aanbestedingen lager te scoren of zelfs uitgesloten te worden.

Het is daarom belangrijk om de SROI-administratie goed bij te houden en tijdig bij te sturen wanneer de realisatie achterblijft bij de doelstelling. Wachten tot het einde van de opdracht om te constateren dat de verplichting niet is gehaald, leidt vrijwel altijd tot hogere kosten en meer administratieve druk dan wanneer je gedurende de looptijd actief monitort.

Hoe kunnen leveranciers SROI-verplichtingen efficiënt administreren?

Leveranciers kunnen SROI-verplichtingen efficiënt administreren door bij elke nieuwe indiensttreding direct de achtergrond van de medewerker in kaart te brengen. Wanneer je weet of iemand tot de SROI-doelgroep behoort, kun je die persoon direct meenemen in je social return-rapportage. Hoe eerder je dit signaleert, hoe minder herstelwerk je later hoeft te doen.

Praktische stappen voor een goede SROI-administratie zijn:

• Leg bij indiensttreding vast of een medewerker tot de SROI-doelgroep behoort, inclusief de relevante uitkeringssituatie of arbeidsbeperking
• Houd een doorlopend overzicht bij van de gerealiseerde social return ten opzichte van de contractuele verplichting
• Rapporteer periodiek aan de opdrachtgever met onderbouwde gegevens over ingezette doelgroepmedewerkers
• Stuur tijdig bij als de realisatie achterblijft, zodat je voor het einde van de opdracht nog kunt corrigeren
• Koppel je SROI-registratie aan je bestaande HR- en salarisadministratie om dubbel werk te voorkomen

Automatisering maakt dit proces aanzienlijk eenvoudiger. Door je HR-systeem te koppelen aan een platform dat de doelgroepstatus van medewerkers automatisch herkent en vastlegt, bespaar je tijd en voorkom je fouten in de rapportage.

Hoe wij je helpen met SROI-verplichtingen

Wij ontzorgen organisaties volledig bij het naleven van hun SROI-verplichtingen. Via ons platform brengen we bij elke nieuwe indiensttreding de (uitkerings)situatie van medewerkers in kaart, zodat je direct weet wie tot de SROI-doelgroep behoort. Dat signaleren doen we al bij de poort, waardoor medewerkers direct worden opgevoerd in de PSO zonder dat jouw afdeling daar handmatig werk aan heeft.

Wat ons platform concreet voor je doet:

• Automatisch in kaart brengen van de achtergrond van instromende medewerkers
• Overzichtelijke dashboards met de actuele stand van je SROI-realisatie
• Kant-en-klare rapportages die je direct kunt gebruiken voor verantwoording aan de opdrachtgever
• Tijdige signalering wanneer je dreigt achter te lopen op je social return-doelstelling
• Naadloze koppelingen met systemen zoals AFAS, zodat je bestaande HR-administratie de basis vormt

Onze ISO 27001-gecertificeerde SaaS-omgeving zorgt ervoor dat alle gegevens veilig worden verwerkt en dat je volledig voldoet aan de AVG. Zo voorkom je niet alleen boetes en bijbetalingen, maar houd je ook de administratieve druk op je afdeling laag. Neem contact op voor een persoonlijk gesprek en een gratis demo.