Wat is de Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO)?

De Prestatieladder Socialer Ondernemen certificering (PSO) is een erkend certificeringssysteem waarmee organisaties aantonen hoe actief zij mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen en begeleiden. Het systeem is ontwikkeld door TNO en biedt een objectieve, vergelijkbare maatstaf voor sociaal werkgeverschap in Nederland. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over PSO-certificering, van de niveaus en voordelen tot de aanvraagprocedure en het bijhouden van je gegevens.

Welke organisaties komen in aanmerking voor PSO-certificering?

Vrijwel elke Nederlandse organisatie die mensen in dienst heeft, komt in aanmerking voor PSO-certificering. Er is geen minimale omvang vereist: zowel kleine bedrijven als grote instellingen in de profit- en non-profitsector kunnen een PSO-certificaat aanvragen, zolang zij aantoonbaar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen of begeleiden.

De PSO richt zich op werkgevers die actief bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Denk aan organisaties in de zorg, het onderwijs, de logistiek, de retail en de zakelijke dienstverlening. Ook gemeenten, woningcorporaties en andere (semi-)overheidsorganisaties kunnen zich laten certificeren.

De doelgroep die meetelt voor de PSO bestaat uit mensen die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben, zoals:

Mensen met een arbeidsbeperking of Wajong-uitkering
Personen die vallen onder de Participatiewet
Langdurig werklozen en mensen met een bijstandsuitkering
Jongeren zonder startkwalificatie of met een BBL/BOL-achtergrond
Mensen die via een SW-bedrijf of beschut werk werken

Het uitgangspunt is dat de organisatie structureel werk maakt van inclusief werkgeverschap, niet alleen incidenteel een vacature invult. Hoe meer mensen uit de doelgroep je in dienst hebt ten opzichte van je totale personeelsbestand, hoe hoger het PSO-niveau dat je kunt behalen.

Wat zijn de drie PSO-niveaus en hoe worden ze bepaald?

De PSO kent drie niveaus: PSO-1, PSO-2 en PSO-3. Het niveau dat een organisatie behaalt, wordt bepaald door het percentage medewerkers uit de doelgroep ten opzichte van het totale personeelsbestand. Hoe hoger het percentage, hoe hoger het PSO-niveau en hoe sterker het bewijs van sociaal werkgeverschap.

De drie niveaus werken als volgt:

PSO-1 (Bewust): De organisatie heeft een beperkt percentage medewerkers uit de doelgroep in dienst en is zich bewust van haar rol als inclusief werkgever. Dit niveau laat zien dat je actief begint met sociaal ondernemen.
PSO-2 (Actief): De organisatie heeft een hoger aandeel doelgroepmedewerkers en toont aan dat inclusief werkgeverschap een structureel onderdeel is van het personeelsbeleid.
PSO-3 (Voorloper): De organisatie behoort tot de koplopers op het gebied van sociaal werkgeverschap en heeft een significant aandeel medewerkers uit de doelgroep in dienst.

De exacte percentages die bij elk niveau horen, worden vastgesteld op basis van een benchmark: je score wordt vergeleken met andere organisaties in dezelfde sector en van vergelijkbare omvang. Daardoor is het PSO-niveau altijd een relatieve maatstaf, geen absoluut getal. Een gecertificeerde PSO-auditor beoordeelt de aangeleverde gegevens en stelt het niveau vast.

Welke voordelen levert een PSO-certificaat op voor werkgevers?

Een PSO-certificaat levert werkgevers zowel commerciële als maatschappelijke voordelen op. Het certificaat vergroot je kansen bij aanbestedingen, versterkt je reputatie als inclusief werkgever en kan bijdragen aan het voldoen aan Social Return on Investment (SROI)-verplichtingen die opdrachtgevers opleggen.

De belangrijkste voordelen op een rij:

Betere positie bij aanbestedingen: Veel overheden en grote opdrachtgevers geven bij inkooptrajecten de voorkeur aan of extra punten aan leveranciers met een PSO-certificaat. Dit geeft je een concreet concurrentievoordeel.
Onderbouwing van SROI-verplichtingen: De PSO kan worden ingezet als instrument om aan te tonen dat je voldoet aan de social return verplichting bij overheidsopdrachten die bij een overheidsopdracht hoort. Dit bespaart administratieve inspanning.
Zichtbaarheid als sociaal werkgever: Het certificaat maakt je inspanningen zichtbaar voor klanten, partners en potentiële medewerkers. Dit versterkt je werkgeversmerk.
Interne bewustwording: Het certificeringsproces dwingt organisaties om hun HR-data goed op orde te hebben, wat leidt tot betere inzichten en een bewuster inclusiebeleid.
Bijdrage aan de banenafspraak: Met een PSO-certificaat draag je aantoonbaar bij aan de nationale doelstelling om mensen met een arbeidsbeperking aan betaald werk te helpen.

Hoe verschilt de PSO van de Social Return on Investment (SROI)?

De PSO en SROI zijn twee verschillende instrumenten die allebei gaan over het bieden van kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, maar ze worden in andere contexten toegepast. SROI is een contractuele verplichting die opdrachtgevers opleggen bij aanbestedingen, terwijl de PSO een vrijwillig certificeringssysteem is waarmee je je inspanningen als inclusief werkgever structureel aantoont.

Het belangrijkste verschil zit in de aanleiding en het doel:

SROI wordt opgelegd door een opdrachtgever, meestal een overheidsinstantie, als onderdeel van een specifieke opdracht. Je bent verplicht een percentage van de opdrachtsom te investeren in sociale waarde, bijvoorbeeld door mensen uit de doelgroep aan te nemen of stageplekken aan te bieden.
PSO is een eigen keuze van de organisatie. Je laat je vrijwillig certificeren om aan te tonen hoe sociaal je als werkgever bent, ongeacht of er een specifieke opdracht aan verbonden is.

De twee instrumenten vullen elkaar wel aan. Een PSO-certificaat kan worden gebruikt als onderbouwing bij het invullen van een SROI-verplichting. Als je als organisatie al een PSO-niveau hebt behaald, toont dat aan dat je structureel investeert in inclusief werkgeverschap, wat opdrachtgevers kunnen meewegen bij de beoordeling van je SROI-prestaties. Meer informatie over SROI-verplichtingen vind je op onze SROI-pagina.

Hoe vraag je een PSO-certificering aan?

Een PSO-certificering vraag je aan via een gecertificeerde PSO-auditor, die is erkend door TNO. De auditor beoordeelt je HR-gegevens, berekent je PSO-score op basis van de benchmark en stelt het bijbehorende niveau vast. Het proces bestaat uit een aantal concrete stappen.

Voorbereiding van je gegevens: Breng in kaart hoeveel medewerkers je in dienst hebt en welke van hen tot de PSO-doelgroep behoren. Dit vereist actuele en nauwkeurige HR- en salarisadministratiegegevens.
Keuze van een auditor: Selecteer een gecertificeerde PSO-auditor. TNO houdt een register bij van erkende auditoren die bevoegd zijn om PSO-certificaten uit te geven.
Aanleveren van documentatie: Je levert de auditor de benodigde gegevens aan, zoals arbeidscontracten, uitkeringsgegevens en andere bewijsstukken die de doelgroepstatus van medewerkers aantonen.
Beoordeling en benchmarking: De auditor berekent je PSO-score en vergelijkt die met de benchmark voor jouw sector en organisatiegrootte.
Uitgifte van het certificaat: Bij een voldoende score ontvang je het PSO-certificaat met het bijbehorende niveau. Het certificaat is doorgaans twee jaar geldig, waarna een heraudit nodig is.

Zorg er voor de aanvraag voor dat je HR-administratie volledig op orde is. Ontbrekende of onjuiste gegevens over de achtergrond van medewerkers kunnen leiden tot een lagere score of vertraging in het proces.

Hoe houd je PSO-gegevens actueel in je HR- en salarisadministratie?

PSO-gegevens actueel houden vereist dat je bij elke nieuwe indiensttreding direct registreert of een medewerker tot de doelgroep behoort. Dit betekent dat je al bij de onboarding de uitkeringsstatus, arbeidsbeperking of andere relevante achtergrond van nieuwe medewerkers in kaart brengt en vastlegt in je HR- en salarisadministratie.

In de praktijk lopen organisaties hier regelmatig tegenaan: de informatie is verspreid over meerdere systemen, wordt niet structureel bijgehouden of pas achteraf verzameld wanneer een heraudit nadert. Dat leidt tot incomplete dossiers en gemiste kansen bij aanbestedingen of SROI-rapportages.

Een aantal praktische maatregelen helpt je om PSO-gegevens structureel bij te houden:

Integreer de registratie van doelgroepstatus in je standaard onboardingproces
Koppel je HR-systeem aan een dashboard dat automatisch signaleert welke medewerkers tot de PSO-doelgroep behoren
Stel periodieke controles in om te checken of gegevens nog actueel zijn, bijvoorbeeld bij contractverlengingen of functiewijzigingen
Zorg dat medewerkers op de HR-afdeling weten welke informatie relevant is voor de PSO en hoe ze die correct vastleggen

Hoe wij je helpen met PSO en SROI

Wij ondersteunen organisaties bij het volledig en foutloos bijhouden van PSO- en SROI-gegevens, van de eerste indiensttreding tot de heraudit. Via ons platform signaleren we al bij de poort wat de achtergrond is van instromende medewerkers, zodat zij direct worden opgevoerd in de PSO-registratie. Dat scheelt je handmatig zoekwerk en voorkomt dat gegevens later ontbreken.

Concreet bieden we:

Automatische signalering van doelgroepmedewerkers bij indiensttreding
Overzichtelijke dashboards en rapportages voor je SROI-verplichting en PSO-dossier
Naadloze koppelingen met systemen zoals AFAS, Visma Raet en Loket.nl
ISO 27001-gecertificeerde verwerking van gevoelige medewerkerdata
Persoonlijke ondersteuning zodat je altijd op tijd kunt bijsturen

Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen helpen om PSO-gegevens actueel te houden en te voldoen aan je SROI-verplichtingen? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek en een gratis demo.