Wat is het verschil tussen SROI en PSO?

SROI (Social Return on Investment) en PSO (Prestatieladder Socialer Ondernemen) zijn twee verschillende instrumenten die beide gericht zijn op het bevorderen van sociale werkgelegenheid, maar ze meten verschillende dingen en gelden in verschillende situaties. SROI is een contractuele verplichting die opdrachtgevers opleggen aan leveranciers bij aanbestedingen, terwijl PSO een vrijwillig keurmerk is dat aantoont hoe inclusief een organisatie structureel is als werkgever. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over het verschil tussen SROI en PSO.

Wat meten SROI en PSO precies?

SROI meet de maatschappelijke investering die een opdrachtnemer doet tijdens de uitvoering van een overheidsopdracht, uitgedrukt als percentage van de opdrachtsom. PSO meet de structurele inzet van een organisatie als inclusief werkgever, ongeacht of er een overheidsopdracht loopt, op basis van het percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie.

Bij Social Return on Investment gaat het om de vraag: hoeveel van de opdrachtwaarde investeer je in mensen die anders moeilijk aan werk komen? Dat kan door mensen met een uitkering aan te nemen, stageplekken aan te bieden aan jongeren met minder kansen, of producten en diensten in te kopen bij sociale ondernemingen. De meting is tijdelijk en gekoppeld aan de looptijd van de opdracht.

De Prestatieladder Socialer Ondernemen werkt anders. Dit keurmerk beoordeelt hoe een organisatie er structureel voor staat als het gaat om inclusief werkgeverschap. De directe sociale bijdrage is het percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie dat werkzaam is bij de organisatie. Op basis van dit percentage en aanvullende kwalitatieve criteria wordt een organisatie ingedeeld op een van de drie treden van de PSO-ladder. Een PSO-certificering is twee jaar geldig en vereist een externe audit door een certificerende instelling.

Wanneer is SROI verplicht en wanneer PSO?

SROI is verplicht wanneer een overheidsopdrachtgever dit als eis opneemt in een aanbesteding. PSO is nooit verplicht, maar een PSO-certificaat kan door opdrachtgevers worden gevraagd of beloond als gunningscriterium bij aanbestedingen. Het verschil zit dus in de aard van de verplichting: SROI is contractueel, PSO is vrijwillig.

Decentrale overheden zoals gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat leggen bij inkopen en aanbestedingen regelmatig een social return-verplichting op aan hun leveranciers. Zolang de opdracht loopt, moet de opdrachtnemer aantonen dat hij aan de SROI-eis voldoet. Doet hij dat niet, dan riskeert hij boetes of aanvullende kosten.

PSO is een keuze die een organisatie zelf maakt, vaak vanuit de ambitie om maatschappelijk verantwoord te ondernemen of om zich te onderscheiden bij aanbestedingen. Sommige organisaties kiezen voor een PSO-certificering omdat ze structureel willen laten zien dat inclusief werkgeverschap onderdeel is van hun bedrijfsvoering, niet alleen wanneer een opdracht dat vereist.

Hoe worden SROI en PSO in aanbestedingen gebruikt?

Bij aanbestedingen kan SROI als verplichte eis worden opgenomen, waarbij inschrijvers moeten aantonen hoe zij de social return-verplichting invullen. PSO wordt vaker gebruikt als gunningscriterium: organisaties met een hoger PSO-niveau of een PSO 30+ certificaat kunnen extra punten of voordelen krijgen bij de beoordeling van hun inschrijving.

De Rijksoverheid en andere (semi)publieke opdrachtgevers gebruiken hun inkoopkracht bewust om sociale werkgelegenheid te stimuleren. SROI is daarbij het meest directe instrument: de opdrachtnemer moet een concreet percentage van de opdrachtsom inzetten voor maatschappelijke waarde. Dit percentage varieert per opdracht en opdrachtgever.

PSO speelt een andere rol in aanbestedingen. Het PSO 30+ certificaat is specifiek ontwikkeld als extra erkenning binnen het hoogste PSO-prestatieniveau. Dit certificaat erkent organisaties die minimaal voldoen aan de kwantitatieve eisen van artikel 2.82 van de Aanbestedingswet. Dat artikel geeft (semi)publieke opdrachtgevers de mogelijkheid om opdrachten voor te behouden aan ondernemingen die zich specifiek richten op arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen. Een PSO-certificaat kan dus een strategisch voordeel opleveren bij het binnenhalen van overheidsopdrachten.

Kan een PSO-certificaat SROI-verplichtingen vervangen?

In sommige gevallen kan een PSO-certificaat worden ingezet als invulling van een SROI-verplichting, maar dit is niet automatisch het geval. Of een PSO-certificaat de SROI-eis vervangt, hangt volledig af van de voorwaarden die de opdrachtgever stelt in de aanbestedingsdocumenten.

Sommige opdrachtgevers accepteren een PSO-certificaat als bewijs dat een organisatie structureel investeert in sociale werkgelegenheid, en rekenen dit mee als (gedeeltelijke) invulling van de social return-verplichting. Andere opdrachtgevers hanteren SROI en PSO als volledig aparte eisen en verwachten dat beide afzonderlijk worden aangetoond.

Het is daarom belangrijk om bij elke aanbesteding de specifieke SROI-voorwaarden goed te lezen en na te gaan of de opdrachtgever PSO erkent als alternatieve of aanvullende invulling. Neem bij twijfel contact op met de aanbestedende dienst voor verduidelijking, zodat je niet voor verrassingen komt te staan bij de verantwoording.

Wat zijn de administratieve verplichtingen bij SROI en PSO?

Bij SROI moet je tijdens de looptijd van de opdracht bijhouden welke medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie je inzet, en dit periodiek rapporteren aan de opdrachtgever. Bij PSO lever je vooraf gegevens aan voor een externe audit, waarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria worden beoordeeld. Beide instrumenten vragen om een nauwkeurige registratie van medewerkergegevens.

Voor SROI betekent dit in de praktijk dat je bij elke nieuwe indiensttreding moet weten of een medewerker tot de doelgroep behoort, bijvoorbeeld omdat hij of zij een uitkering ontvangt, een arbeidsbeperking heeft, of langdurig werkloos is geweest. Deze informatie moet je vastleggen en beschikbaar houden voor rapportage aan de opdrachtgever.

Voor PSO gelden vergelijkbare registratieverplichtingen, maar dan gericht op de gehele organisatie. De audit beoordeelt het percentage medewerkers met een kwetsbare arbeidsmarktpositie ten opzichte van het totale personeelsbestand in fte. Verschillende doelgroepen hebben daarbij verschillende wegingsfactoren, wat de berekening complex kan maken. De eenmalige auditkosten en de jaarlijkse bijdrage variëren per certificerende instelling en per organisatieomvang.

Welk instrument past het beste bij jouw organisatie?

Als je organisatie regelmatig overheidsopdrachten uitvoert, is SROI het meest direct relevant omdat opdrachtgevers dit als contractuele eis opleggen. PSO is het meest waardevol als je structureel wilt laten zien dat inclusief werkgeverschap onderdeel is van je bedrijfsvoering, of als je je wilt onderscheiden bij aanbestedingen. Veel organisaties zetten beide instrumenten naast elkaar in.

Voor organisaties die actief zijn in sectoren zoals zorg, logistiek, kinderopvang of zakelijke dienstverlening en regelmatig werken voor (semi)publieke opdrachtgevers, is het verstandig om beide instrumenten goed te begrijpen en te beoordelen welke het beste aansluit bij de eigen situatie en ambities.

Overweeg PSO als je:

• structureel wilt investeren in een inclusief personeelsbeleid
• je wilt onderscheiden bij aanbestedingen met een erkend keurmerk
• maatschappelijk verantwoord ondernemen wilt verankeren in je organisatie

Kies voor een goede SROI-aanpak als je:

• een of meerdere overheidsopdrachten uitvoert met een social return-verplichting
• boetes of bijbetalingen wilt voorkomen door tijdig te voldoen aan de gestelde eisen
• inzicht wilt houden in de voortgang van je maatschappelijke investering

Hoe wij je helpen met SROI en PSO

Wij ondersteunen organisaties volledig bij het naleven van zowel SROI-verplichtingen als PSO-registraties. Via ons platform brengen we bij elke nieuwe indiensttreding de achtergrond van instromende medewerkers in kaart, zodat je direct weet of iemand tot de SROI-doelgroep behoort. Omdat we dit al bij de poort signaleren, kunnen medewerkers ook direct worden opgevoerd in de PSO.

Wat we concreet voor je doen:

• Automatisch in kaart brengen van de (uitkerings)situatie van nieuwe medewerkers bij indiensttreding
• Overzichtelijke dashboards en rapportages waarmee je de voortgang van je SROI-verplichting monitort
• Tijdige signalering zodat je kunt bijsturen voordat je in de problemen komt
• Naadloze koppelingen met systemen zoals AFAS voor een geautomatiseerd en veilig proces
• ISO 27001-gecertificeerde verwerking van gevoelige medewerkergegevens

Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen ontzorgen bij SROI en PSO? Neem contact met ons op voor een persoonlijk gesprek en een gratis demo.